Birlikte çalıştığım birçok öğrencinin “nasıl ders çalışacağını” bilmediği için sınavlarda başarısız olduğunu gözlemliyorum. Bir çocuğun böylesine önemli bir yeteneği eğitim hayatı boyunca  kazanamamış olması elbette üzücü ve bunun birden çok sebebi var. O sebepleri  başka bir yazıda detaylarıyla  sizlerle paylaşmak istiyorum.

Ders çalışmanın en önemli yardımcılarından biri “özet çıkarmak” hiç şüphesiz. Birçok öğrenci özet çıkarmanın sadece sözel derslerde işe yaradığını düşünür. Oysa kimya ve biyoloji çalışırken kendi özetlerinizi hazırlayıp sonra bunların üzerinden tekrar yapmak  başarılı olma yolunda gerçekten sihirli bir değnek gibidir.

Peki özet nasıl çıkarılır ?

Önce isterseniz “özet nasıl çıkarılmaz” ona bakalım. Özet defterde ya da kitapta gördüğünüz herşeyi başka bir kağıda ya da bloknota aynen geçirmek değildir. O, tekrar etmektir, bazı öğrenciler bu tekrarı okuyarak yaparken,  bazıları aynı şeyleri yazarak yapmayı tercih eder.

Özet çıkarmak bundan hem daha fazlasıdır, hem de daha azı. Daha azıdır çünkü, özet yaparken öğrenci kendi tablolarını, kendi paragraflarını oluşturur, bilgiyi gerçek anlamda “özetler”. Kendisi için daha anlaşılır hale getirir.  Daha fazlasıdır çünkü daha çok ve kapsamlı öğrenir, özetinin bölümlerine baktığında konu ile ilgili diğer detaylar aklına gelir, bunları tekrar tekrar yazmaya ihtiyaç duymadan hatırlayabildiğini görür.

• Özet çıkarmak için ilk yapılacak şey, eldeki materyali, yani ders notlarını okumaktır.

• Ardından okunan notlar bölümlere ayrılır. Sağlıklı ve işe yarar bir bölümleme;
  • tanımı,
  • tanımı yapılan konunun özelliklerini, örneklerini,
  • varsa alt başlıklarını, benzerlik ve farklılık tablolarını,
  • matematiksel işlemlere dayanan bir konu ise temel problem örneklerini içermelidir.

• Bazı ders konularını kitaplardan çalışırken, konunun birkaç temel özelliği olduğundan bahseder, ancak bunu maddeler halinde değil, paragraflar halinde uzun uzun anlatır. Bu paragrafları kısa ve numaralandırılmış maddeler haline  (tıpkı bizim burada, şu aşamada yaptığımız gibi) getirebilmek özet çıkarmanın en önemli bölümüdür. Hatta kitapta ya da ders notlarınızda yazmıyorsa bile siz bu maddelere kısa isimler verebilirsiniz.

• Her konunun özetini tek bir defter yaprağında bitirebilmeyi amaçlarsanız, yani mekan ile kendinizi sınırlandırırsanız, konuyu gruplamak için daha yaratıcı çözümler bulabilirsiniz.

• Özet çıkarken farklı renklerde kalemler ve highlighter pen kullanmak işinizi çok kolaylaştıracaktır. Tabii bu kalemleri gelişigüzel değil, belirli bilgi gruplarını belirli renklerle yazmak için kullanırsanız daha çok faydalanırsınız. Örneğin, bir karşılaştırma tablosu yapıyorsunuz diyelim. Bu;  tarih dersinde  iki ordunun güçlerinin karşılaştırması ya da kimyada aldehit ve ketonların özelliklerinin karşılaştırılması için olabilir. Öncelikle, özetinizdeki tüm tabloları zaten aynı renk kalemle çizdiğinizi varsayalım. Tabloyu çizdikten sonra karşılaştırdığınız iki gruptan birinin özelliklerini bir renk kalemle, diğerininkini başka bir renkle yazabilirsiniz. Ya da, tanımınızı örneklendirirken, örneklerinizin üzerini fosforlu kalemlerle (highlighter pen) çizebilirsiniz.

• Özet bittikten sonra artık çalışmanızı bu özetten yaparsanız hem zaman kazanır, hem de bilgileri daha çabuk hatırlayabilirsiniz.

• Özetinizi çalışırken şeffaf ince bir dosya içinde tutarsanız, hem ona zarar gelmemesini ve başka kağıtlarla karışmamasını engellemiş olursunuz, hem de çalışırken ön ve arka sayfaları rahatlıkla görebilirsiniz. Özetiniz sadece bir tek yaprak olduğu için de sürekli dosyadan çıkarmanız gerekmez.